· 4 min czytania

Ten o projektowaniu zamiast naprawiania

Naprawianie tego, co nie działa, przypomina gaszenie pożarów. Jak zaprojektować organizację od kontekstu i celu, według idealized design Russella Ackoffa.

Część firm działa według prostego schematu: „naprawmy to, co nie działa”.

Takie podejście często przypomina gaszenie pożarów. Coś się sypie, więc poprawiamy, łatamy, dokładamy kolejny proces. A potem znów to samo.

Dlaczego naprawianie wraca w kółko?

Bo każda łatka odpowiada na objaw, a system, który ten objaw wytworzył, zostaje taki sam. Po awarii dochodzi dodatkowa akceptacja. Po spóźnionym projekcie dochodzi cotygodniowy raport. Po pomyłce klienta dochodzi kolejny formularz. Każda z tych zmian ma sens osobno. Razem tworzą organizację, której nikt nie zaprojektował, tylko narosła warstwami po kolejnych incydentach.

Russell Ackoff nazywał taką postawę reaktywną. Organizacja reaktywna patrzy wstecz i chce wrócić do stanu sprzed problemu. W książce „Creating the Corporate Future” zestawił ją z trzema innymi postawami wobec planowania. Najdalej idzie postawa, w której organizacja sama projektuje przyszłość, jakiej chce, i szuka drogi, żeby do niej dojść.

Jest też prostszy powód. Usunięcie tego, czego nie chcemy, nie daje jeszcze tego, czego chcemy. Gdy gasimy pożar, wracamy najwyżej do punktu wyjścia.

Co się zmienia, gdy zapytasz, jak zaprojektować to, co ma działać?

Zmienia się punkt startu. Zamiast od listy problemów zaczynasz od pytania o to, jak system powinien wyglądać. To prosta zmiana w myśleniu, ale potrafi całkowicie odmienić sposób, w jaki patrzymy na organizację.

Ackoff opisał to podejście razem z Jasonem Magidsonem i Herbertem Addisonem w książce „Idealized Design”. Punkt wyjścia jest tam celowo przesadzony: załóżmy, że system zniknął wczoraj w nocy, a otoczenie zostało takie samo. Jaki system zbudowalibyśmy dziś od nowa? Takie założenie zdejmuje z rozmowy obronę tego, co już jest, i pozwala zobaczyć, czego naprawdę potrzebujemy.

Od czego zacząć projektowanie?

Od kontekstu, a dopiero potem od celu, funkcji i struktury. Kolejność ma znaczenie, bo każdy krok opiera się na poprzednim.

  1. Kontekst. Otoczenie, ograniczenia, możliwości. Kto korzysta z tego, co robimy, z kim konkurujemy, jakie przepisy, technologie i ludzie są dostępni.
  2. Cel. Po co w ogóle ten system istnieje? Jaki rezultat ma dawać ludziom, dla których działa? O tym, jak łatwo zgubić pytanie o sens w pogoni za efektywnością, pisałem osobno.
  3. Funkcje. Co system musi robić, żeby ten cel osiągnąć.
  4. Struktura i sposób działania. Kto za co odpowiada, jak płynie praca i informacja, jakie są procesy.

Jamshid Gharajedaghi, który przez lata pracował z Ackoffem, w książce „Systems Thinking” opisuje system właśnie przez te perspektywy: strukturę, funkcję i proces, zawsze w odniesieniu do otoczenia. Zmiana w jednej perspektywie zmienia pozostałe, więc trudno poprawić strukturę bez sprawdzenia, jakiemu celowi ma służyć.

Projektowanie zamiast naprawiania. Po lewej pętla naprawiania: coś się sypie, łatamy objaw, dokładamy proces, system się komplikuje i znów coś się sypie. Po prawej kolejność projektowania: 01 kontekst (otoczenie, ograniczenia, możliwości), 02 cel (po co system istnieje), 03 funkcje (co musi robić), 04 struktura i sposób działania (kto, jak, w jakim procesie). Na dole: usunięcie tego, czego nie chcesz, nie daje ci tego, czego chcesz.

Czy w takim razie przestajemy naprawiać?

Nie, pożar trzeba ugasić. Różnica polega na tym, co robimy potem. Zamiast dokładać kolejną łatkę, możemy zapytać, czy obecna struktura w ogóle pasuje do celu. Czasem okaże się, że problem wynika z tego, jak praca jest podzielona, a schemat organizacyjny pokazuje coś innego niż rzeczywista praca, która płynie pod spodem.

Projektowanie przyszłości ma jeszcze jedną zaletę. Daje kierunek, do którego można zbliżać się małymi krokami. Nie trzeba przebudowywać organizacji w jeden dzień, żeby każda kolejna zmiana przybliżała do systemu, który działa tak, jak powinien.

Od czego zacząć w Twojej organizacji?

Bibliografia

  1. Ackoff, R. L. (1981). Creating the Corporate Future: Plan or Be Planned For. John Wiley & Sons.
  2. Ackoff, R. L., Magidson, J., Addison, H. J. (2006). Idealized Design: Creating an Organization’s Future. Wharton School Publishing.
  3. Gharajedaghi, J. (2011). Systems Thinking: Managing Chaos and Complexity: A Platform for Designing Business Architecture (3rd ed.). Morgan Kaufmann.

💬 Dołącz do dyskusji na LinkedIn → Komentuj i podziel się swoim podejściem