· 4 min czytania
Ten o bańce językowej
Dlaczego żargon ekspertów sam się wzmacnia? Pętle, w których rozmowy w zamkniętej grupie, tożsamość i izolacja tworzą bańkę językową, i jak ją przerwać.
Są takie zjawiska, które napędzają się same. Ostatnio zainspirował mnie temat hermetycznego języka używanego przez specjalistów i postanowiłem spojrzeć na niego systemowo.
Jak powstaje bańka językowa?
Przez kilka pętli, które się wzajemnie wzmacniają. Narysowałem je jako diagram przyczynowo-skutkowy. Schemat wygląda mniej więcej tak:
- Im więcej specjaliści rozmawiają głównie między sobą, tym bardziej rozwijają specjalistyczny żargon.
- Im więcej żargonu, tym trudniej porozumieć się z osobami spoza grupy.
- Im trudniej się porozumieć, tym większa izolacja specjalistów.
- Im większa izolacja, tym więcej interakcji wewnątrz grupy, a to znów rozwija żargon.
- Żargon buduje poczucie tożsamości i przynależności do grupy, a ono motywuje do tworzenia coraz bardziej wyrafinowanych terminów.
Efekt? Powstaje bańka językowa, nieprzenikniona dla osób z zewnątrz.

Dlaczego eksperci nie widzą, że mówią niezrozumiale?
Bo kiedy coś wiemy, trudno nam sobie wyobrazić, że ktoś tego nie wie. Colin Camerer, George Loewenstein i Martin Weber opisali w 1989 roku to zjawisko jako klątwę wiedzy: lepiej poinformowani ludzie nie potrafią zignorować własnej wiedzy, gdy przewidują, co wiedzą i zrobią inni. Chip i Dan Heath w „Made to Stick” spopularyzowali eksperyment Elizabeth Newton ze Stanfordu. Osoby, które wystukiwały rytm znanej piosenki, przewidywały, że słuchacze odgadną mniej więcej połowę utworów. Słuchacze odgadli 2,5 procent. Wystukujący słyszeli w głowie melodię, słuchacze tylko stukanie.
Z żargonem jest tak samo. Ekspert słyszy w głowie pełne znaczenie skrótu, a odbiorca słyszy tylko skrót.
Co wzmacnia tożsamość grupy?
Język, który odróżnia „nas” od „nich”. Henri Tajfel i John Turner w teorii tożsamości społecznej pokazali, że ludzie budują część poczucia własnej wartości na przynależności do grup i chętnie podkreślają to, co je wyróżnia. Specjalistyczny słownik dobrze się do tego nadaje. Znajomość terminów staje się znakiem przynależności, a ich brak u kogoś z zewnątrz potwierdza, że „on nie jest od nas”.
Jaka jest trzecia pętla?
Pętla umiejętności, którą widać na diagramie po prawej. Im trudniej rozmawia się z osobami z zewnątrz, tym rzadziej eksperci próbują wyjaśniać pojęcia prostym językiem. Im rzadziej to robią, tym słabiej to umieją, a słabsza umiejętność pogłębia trudności w komunikacji. Z czasem zdolność ekspertów do przekazywania cennych spostrzeżeń osobom spoza środowiska maleje.
W organizacji widać to na styku działów. IT mówi o deployach i regresji, finanse o EBITDA i kapitale obrotowym, a każdy dział uważa, że to drugi jest niezrozumiały. O podobnych niewidzialnych połączeniach między działami pisałem osobno.
Gdzie przerwać pętlę?
W miejscu, na które mamy wpływ: w wyjaśnianiu pojęć prostym językiem. Kilka sposobów:
- prosić ekspertów, żeby opowiedzieli o swojej pracy komuś spoza zespołu, na przykład na przeglądzie dla interesariuszy,
- prowadzić wspólny słownik pojęć dla organizacji, z definicjami zrozumiałymi dla nowej osoby,
- mieszać ludzi z różnych specjalizacji w zespołach i na spotkaniach.
Każde takie wyjaśnienie ćwiczy umiejętność, która w zamkniętej pętli zanika.
Czy zauważyliście takie zjawisko w swoich branżach? Na ile język w Waszej dziedzinie różni się od tego, którym posługujecie się na co dzień?
Bibliografia
- Camerer, C., Loewenstein, G., Weber, M. (1989). The Curse of Knowledge in Economic Settings: An Experimental Analysis. Journal of Political Economy, 97(5), 1232–1254.
- Heath, C., Heath, D. (2007). Made to Stick: Why Some Ideas Survive and Others Die. Random House.
- Tajfel, H., Turner, J. C. (1979). An Integrative Theory of Intergroup Conflict. W: Austin, W. G., Worchel, S. (red.), The Social Psychology of Intergroup Relations. Brooks/Cole.
💬 Dołącz do dyskusji na LinkedIn → Komentuj i podziel się swoim podejściem