· 4 min czytania

Ten o punkcie dźwigni

Gdy problemy w organizacji się splatają, naprawianie jednego psuje drugie. Jak przez rozmowy, mapę i opowieść znaleźć punkt dźwigni, gdzie mała zmiana działa.

Rozmawiasz z managerami. IT mówi o systemach legacy. HR o rotacji. Operacje o wąskich gardłach. Sprzedaż o niespójnych procesach.

Każdy ma rację. I każdy widzi tylko swój kawałek.

Czym jest organizacyjny bałagan?

Splotem problemów, których nie da się rozwiązać pojedynczo. Russell Ackoff nazwał to po angielsku „mess”: system powiązanych problemów, w którym naprawianie jednego psuje drugi. Gasząc pożar tu, wzniecasz nowy tam.

Weźmy te cztery rozmowy. Rotacja w HR może wynikać z frustracji ludzi, którzy codziennie walczą z systemem legacy. System legacy trwa, bo nie ma kto go przepisać, skoro doświadczeni ludzie odchodzą. Wąskie gardło w operacjach powstaje, bo sprzedaż obiecuje klientom rzeczy, których proces nie obsługuje. Każdy z tych problemów osobno ma rozwiązanie. Razem tworzą coś, czego nie rozwiąże żaden dział.

Jak z tego chaosu wyjść?

Prostą, ale wymagającą ścieżką. Jamshid Gharajedaghi w „Systems Thinking” opisuje ją jako formułowanie bałaganu: searching, mapping i telling the story, czyli szukanie, mapowanie i opowiadanie. Na końcu powstają dwa obrazy: stan obecny i stan przyszły.

Szukanie. Zaczynasz od ludzi, nie od problemów. Rozmawiasz, żeby zrozumieć potrzeby, obawy i ukryte napięcia. Tam, gdzie widzisz konflikt między działami, często leży przyczyna strukturalna. Tam, gdzie wszyscy zależą od jednej osoby, masz wąskie gardło całego systemu.

Mapowanie. Potem rysujesz mapę. Dosłownie. Połączenia, zależności, przepływy informacji, pętle, które same się napędzają. I nagle widzisz wzorce. Okazuje się na przykład, że jeden proces naprawdę kontroluje połowę organizacji. O tym, jak szukać takich niewidzialnych połączeń, pisałem osobno.

Opowieść. Mapa jest dla analityka, opowieść jest dla ludzi, którzy mają zmienić system. Prosta historia o tym, jak powstaje bałagan, pozwala każdemu zobaczyć, że jego kawałek jest częścią większej całości. Wtedy łatwiej o zgodę na zmianę, która nie zaczyna się w jego dziale.

Stan obecny i przyszły. Opowieść o tym, dokąd system zmierza, jeśli nic się nie zmieni, i obraz tego, jak miałby działać. Między nimi widać, gdzie warto interweniować.

Punkt dźwigni. Na górze cztery działy i ich problemy: IT (legacy), HR (rotacja), operacje (wąskie gardła), sprzedaż (niespójne procesy), połączone strzałkami w jeden splot. Pod spodem ścieżka w pięciu krokach: szukanie (rozmowy z ludźmi), mapowanie (połączenia, zależności, przepływy), opowieść, stan obecny, stan przyszły. Na dole dźwignia: jedno miejsce, w którym mała zmiana daje duży efekt.

Czym jest punkt dźwigni?

Miejscem, w którym mała zmiana daje duży efekt. Donella Meadows opisała takie miejsca w eseju „Leverage Points: Places to Intervene in a System” i ułożyła je od najsłabszych do najsilniejszych. Najsłabsze są parametry, na przykład budżety i liczby. Silniejsze są pętle sprzężenia zwrotnego, przepływy informacji i reguły. Najsilniejsze są cele systemu i sposób myślenia, z którego system wyrasta.

To tłumaczy, dlaczego tyle zmian w organizacjach niewiele daje. Dokładamy ludzi, zmieniamy budżety, przesuwamy terminy. To najsłabsze dźwignie. Zmiana tego, kto dostaje jaką informację i kiedy, bywa tańsza i działa mocniej.

Czy trzeba rozwiązać wszystko naraz?

Nie. Mapa pokazuje, gdzie interweniować, żeby osiągnąć największy efekt najmniejszym wysiłkiem. Zamiast czterech programów naprawczych w czterech działach wystarczy czasem jedna zmiana w miejscu, przez które przechodzą wszystkie cztery problemy.

Chodzi o jedno miejsce, w którym mała zmiana tworzy duży efekt. Żeby je znaleźć, trzeba najpierw przestać patrzeć na kawałki osobno.

Bibliografia

  1. Ackoff, R. L. (1974). Redesigning the Future: A Systems Approach to Societal Problems. John Wiley & Sons.
  2. Gharajedaghi, J. (2011). Systems Thinking: Managing Chaos and Complexity: A Platform for Designing Business Architecture (3rd ed.). Morgan Kaufmann.
  3. Meadows, D. H. (1999). Leverage Points: Places to Intervene in a System. The Sustainability Institute.

💬 Dołącz do dyskusji na LinkedIn → Komentuj i podziel się swoim podejściem