· 4 min czytania
Ten o pytaniu anty-bohatera
Co byś robił, gdybyś chciał, żeby projekt się nie udał? Pytanie anty-bohatera i pre-mortem pomagają zobaczyć ryzyka, które w zwykłym planowaniu umykają.
Dziś eksperyment.
Weź swój najważniejszy projekt i zadaj sobie pytanie anty-bohatera: „Gdybym chciał zagwarantować, że ten projekt się nie uda, co bym robił?”
Wypisz te rzeczy. Potem sprawdź szczerze, ile z nich już robisz.
Dlaczego to pytanie działa lepiej niż „co może pójść źle”?
Bo omija optymizm planowania. Gdy pytamy o ryzyka, myślimy o zagrożeniach z zewnątrz: dostawca się spóźni, budżet się skurczy, ktoś odejdzie. Rzadko wpisujemy na listę własne zachowania, bo trudno przyznać, że to my możemy być przyczyną porażki.
Pytanie anty-bohatera odwraca perspektywę. Zamiast bronić planu, szukasz sposobu, żeby go zniszczyć. To łatwiejsze i ciekawsze, a lista wychodzi zwykle dłuższa i bardziej szczera. Charlie Munger powtarzał za matematykiem Carlem Jacobim: „odwracaj, zawsze odwracaj”. Wiele problemów łatwiej rozwiązać od końca, pytając, czego unikać.
Co zwykle trafia na taką listę?
Z mojego doświadczenia najczęściej rzeczy, które dzieją się już teraz:
- nie mówić jasno, po co jest projekt, i pozwolić każdemu rozumieć cel po swojemu,
- zacząć dziesięć rzeczy naraz i żadnej nie skończyć,
- odkładać trudne decyzje, aż same się podejmą,
- nie pokazywać nic użytkownikom aż do końca,
- przyjmować każdą nową prośbę bez rozmowy o tym, co wypada z zakresu,
- trzymać kluczową wiedzę w głowie jednej osoby.
Gdy lista jest gotowa, porównanie z rzeczywistością bywa niewygodne. Właśnie dlatego jest wartościowe.
Czym jest pre-mortem?
Zespołową wersją tego samego pytania. Gary Klein opisał ją w „Harvard Business Review” w 2007 roku. Zespół wyobraża sobie, że jest rok później i projekt zakończył się porażką. Każdy zapisuje, co mogło do niej doprowadzić. Potem grupa zbiera wszystkie powody i szuka sposobów, żeby im zapobiec.
Klein zwraca uwagę, że założenie „projekt już upadł” zmienia dynamikę rozmowy. Ludzie, którzy mieli wątpliwości, ale nie chcieli psuć entuzjazmu, dostają przyzwolenie, żeby je wypowiedzieć. Szukanie przyczyn porażki staje się zadaniem zespołu.

Co zrobić z wynikiem?
Wybrać jedną lub dwie rzeczy z listy, które już się dzieją, i zacząć od nich. Nie trzeba naprawiać wszystkiego naraz. Często wystarczy przestać robić coś, co szkodzi, zanim zaczniemy dokładać nowe działania. Jeśli na liście pojawia się na przykład „odkładać trudne decyzje”, warto policzyć, ile kosztuje bezczynność.
Pytanie anty-bohatera działa też w mniejszej skali. Można je zadać przed ważnym spotkaniem („co bym zrobił, żeby nic z niego nie wynikło?”), przed wdrożeniem albo przed rozmową z klientem. Za każdym razem odpowiedzi pokazują rzeczy, które łatwo przeoczyć, gdy myślimy tylko o tym, jak ma się udać.
To ćwiczenie zajmuje kwadrans, a potrafi zmienić plan na kolejne tygodnie. Spróbuj dziś i sprawdź szczerze, ile z tych rzeczy już robisz.
Bibliografia
- Klein, G. (2007). Performing a Project Premortem. Harvard Business Review, 85(9), 18–19.
- Munger, C. T. (2005). Poor Charlie’s Almanack: The Wit and Wisdom of Charles T. Munger (red. P. D. Kaufman). Donning Company Publishers.
💬 Dołącz do dyskusji na LinkedIn → Komentuj i podziel się swoim podejściem